Politik Doğruculuk ve Aşırı Sağ Arasında Kalmak
İki Aşırılığın Kıskacında Makuliyeti Aramak: Yeni Bir Toplumsal Perspektif İhtiyacımız
Günümüz dünyası, toplumsal huzuru ve sağduyulu düşünmeyi zorlayan iki güçlü dalganın arasında sıkışmış durumdadır. Bir tarafta, başlangıçta kapsayıcılık ve empati amacıyla ortaya çıkan fakat zamanla ifade özgürlüğünü daraltan bir “politik doğruculuk” anlayışı; diğer tarafta ise bu baskıcı iklimden beslenen, toplumsal korkuları ve gerçek sorunları genelleyerek nefrete dönüştüren aşırı sağ akımlar yer almaktadır.
Bu iki uç, birbirini karşıtlık üzerinden var ederken, makul çoğunluğun sesi çoğu zaman gürültü arasında kaybolmaktadır.
Politik doğruculuk, özünde dilde ve kamusal alanda ayrımcı ifadeleri azaltmayı, dezavantajlı grupların onurunu korumayı hedefleyen meşru bir çabadan doğmuştur. Bu yönüyle toplumsal barış açısından önemli bir işlev üstlenmiştir. Ancak günümüzde bu yaklaşım, birçok alanda sınırlarını aşarak bir tür “dil polisliğine” dönüşmüştür. İnsanlar artık ne düşündüklerinden çok, söyledikleri kelimelerin nasıl algılanacağına odaklanmak zorunda kalmakta; bu durum samimi tartışmayı ve dürüst eleştiriyi zayıflatmaktadır.
Bu noktada en dikkat çekici sorunlardan biri, politik doğruculuğun seçici bir hassasiyet sergilemesidir. Bazı grupların hakları söz konusu olduğunda son derece duyarlı davranan çevreler, konu Müslümanlar, İslam dünyası ya da göçmen Müslüman topluluklar olduğunda aynı refleksi göstermemektedir. Avrupa’da başörtüsü yasakları, ibadet alanlarının kısıtlanması ya da Müslümanları hedef alan genelleyici söylemler çoğu zaman “laiklik” veya “kamu düzeni” gerekçesiyle meşrulaştırılmakta, politik doğruculuğun kapsayıcı dili bu alanlarda sessizleşmektedir. Bu çifte standart, kavramın güvenilirliğini aşındırmakta ve toplumsal kutuplaşmayı derinleştirmektedir.
Ortaya çıkan bu baskıcı ifade ortamı, aşırı sağcı hareketler için önemli bir fırsat alanı yaratmaktadır. Aşırı sağ, kendisini “söylenmesi yasaklanan gerçekleri dile getiren cesur ses” olarak konumlandırmakta, ancak gerçekte yaptığı şey meşru sorunları nefret diliyle araçsallaştırmaktır. Göç, entegrasyon, güvenlik ve sosyal uyum gibi konular elbette tartışılmalıdır; fakat bu tartışmalar, tekil olaylar üzerinden bütün bir inanç grubunu veya etnik topluluğu suçlamaya dönüştüğünde yapıcı olmaktan çıkar.
Bir mültecinin karıştığı münferit bir suçun, tüm mültecilerin ya da belirli bir dini grubun potansiyel tehdit olarak sunulması, eleştiri değil toptancı bir suçlamadır. Bu yaklaşım, toplumsal güvenliği artırmadığı gibi, hukuka olan inancı da zayıflatır. Oysa modern toplumlarda sorunların çözümü, kimlikler üzerinden değil; bireysel sorumluluk ve hukuk üzerinden ilerlemelidir. Suç işleyen kim olursa olsun, hukuk önünde karşılığını almalı; ancak masum çoğunluk, kolektif bir suçun öznesi haline getirilmemelidir.
Bu kutuplaşmanın en yoğun yaşandığı alan ise sosyal medyadır. Bugün sosyal medya, henüz tam anlamıyla bir kamusal alan bilinciyle düzenlenmemiş, kontrolsüz bir dijital ortam görünümü sergilemektedir. Anonimlik, organize trol ağları ve dezenformasyon, bu alanı manipülasyona son derece açık hale getirmiştir. Gerçek kimliklerin gizlenmesi, bireylerin yüz yüze söyleyemeyeceği ifadeleri rahatlıkla dile getirmesine ve nefret söyleminin normalleşmesine yol açmaktadır.
Sorunu derinleştiren bir diğer unsur ise platform algoritmalarıdır. Sosyal medya şirketleri, daha fazla etkileşim ve daha uzun ekran süresi elde etmek için öfke, korku ve çatışma üreten içerikleri öne çıkarmaktadır. Bir kullanıcı belirli bir karşıt görüşe maruz kaldığında, algoritma onu giderek daha sert ve radikal içeriklerle besleyerek bir yankı odasına hapsetmektedir. Bu durum, makul görüşlerin görünürlüğünü azaltırken, aşırı uçların daha da güçlenmesine neden olmaktadır.
Bu tablo karşısında çözüm, ne her şeyi yasaklayan bir politik doğruculuk anlayışında ne de her sorunu düşmanlaştırma üzerinden okuyan aşırı sağ söylemde yatmaktadır. İhtiyaç duyulan şey, radikal makuliyet olarak adlandırılabilecek yeni bir perspektiftir. Radikal makuliyet; pasif bir orta yolculuk değil, hukuka dayalı, ilkesel ve cesur bir tutumdur. Eleştiri ile hakareti, sorun tespiti ile şeytanlaştırmayı birbirinden net biçimde ayırmayı gerektirir.
Bu çerçevede sosyal medya, gerçek bir kamusal alan olarak ele alınmalıdır. Sokakta hakaretin, tehditin ve nefret söyleminin hukuki karşılığı varsa, dijital alanda da benzer ilkeler geçerli olmalıdır. Bu durum ifade özgürlüğünü kısıtlamak anlamına gelmez; aksine, ifade özgürlüğünü trollerin ve organize nefret kampanyalarının baskısından korur.
Devletlerin bu süreçteki rolü ise son derece hassas bir dengede şekillenmelidir. Dezenformasyonla mücadele ve toplumsal barışı koruma görevi, keyfi sansür mekanizmalarına dönüşmemeli; şeffaf, denetlenebilir ve hukuka bağlı bir çerçevede yürütülmelidir. Devletin temel sorumluluğu, vatandaşın doğru bilgiye ulaşma hakkını ve hiçbir grubun toptan hedef haline getirilmemesini güvence altına almaktır.
Entegrasyon ve güvenlik sorunlarının çözümü de ancak hukukun tavizsiz uygulanmasıyla mümkündür. Kimliğine bakılmaksızın suç işleyen kişi cezalandırılmalı, toplumsal düzeni bozan davranışlara karşı yasal süreçler işletilmelidir. Güçlü ve adil bir hukuk sistemi, toplumun radikal akımlara yönelme ihtiyacını da büyük ölçüde ortadan kaldırır.
Son olarak, dijital alanda makul ve veriye dayalı konuşan aktörlerin görünürlüğü artırılmalıdır. Sürekli bağıranların değil, tarihsel arka plan sunan, çözüm odaklı düşünen ve sağduyuyu temsil eden seslerin desteklenmesi, toplumsal dilin dönüşmesi açısından kritik önemdedir.
Sonuç olarak, geleceği inşa edecek olan ne dil polisliği ne de nefret siyasetidir. Gerçek toplumsal barış, ancak makul çoğunluğun cesaretle konuşabildiği, hukukun herkes için eşit işlediği ve dijital alanın medeni kurallarla düzenlendiği bir zeminde mümkündür. İnsanları toptancı yargılarla değil, somut sorunlar üzerinden ele aldığımızda; eleştiriyi aşağılamadan ayırabildiğimizde, daha adil ve güvenli bir toplumsal düzen inşa edebiliriz.
Ahmet bey tebrik ederim çok güzel bir yazı olmuş. Başarılarının devamını dilerim.